"Η ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ".

 

Θεολογική Ερμηνεία της Βυζαντινής Εικόνας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Η Εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου είναι πολυπρόσωπη σύνθεση και ανήκει στη σειρά των δωδεκάορτων Εικόνων της Εκκλησίας μας. Τα πρόσωπα που ξεχωρίζουν είναι ο Ιησούς χριστός και η Κυρία Θεοτόκος. 

Στην Εικόνα δεσπόζει το νεκρικό κρεβάτι, όπου αναπαύεται η Παναγία με τα χέρια Σταυρωμένα. Μπροστά, στερεωμένο σε ένα απλό κηροπήγιο, καίει ένα χοντρό κερί.

Πίσω από το νεκρικό κρεβάτι της Θεοτόκου και στη μέση ακριβώς της σύνθεσης στέκει ο Ιησούς Χριστός στρέφοντας το σώμα του προς τα δεξιά και το πρόσωπο του προς τα αριστερά προς τη νεκρή μητέρα Του, κρατώντας τη ψυχή της που έχει τη  μορφή φασκιωμένου βρέφους με τα χέρια Σταυρωμένα. 

Ο Χριστός περιβάλλεται από Δόξα, δηλαδή σχηματοποιημένο Φως που δηλώνει τη Θεϊκή Επιφάνεια (άκτιστο Φως). Είναι πλαισιωμένος από τέσσερις Αγγέλους οι οποίοι είναι Εικονογραφημένοι σε μονοχρωμία δηλώνοντας έτσι το άυλο, κρατούν αναμμένες Λαμπάδες και κοιτούν το Χριστό με έκφραση βαθιάς θλίψης στο πρόσωπο τους. 

Πάνω από τον Ιησού, στην κορυφή της Δόξας, Εικονογραφείται συνήθως ένα Εξαπτέρυγο. 

Οι πύλες του ουρανού έχουν ανοίξει και Άγγελοι σπεύδουν να πάρουν κι αυτοί με τη σειρά τους την ψυχή της Θεοτόκου. 

Σε ορισμένες Εικόνες εμφανίζεται η αναληφθείσα Θεοτόκος, πριν περάσει τις Ουράνιες Πύλες να προσφέρει τη ζώνη της στον δωδέκατο Απόστολο το Θωμά, ο οποίος κατά Θεία Πρόνοια, έφθασε μετά τρεις ημέρες από την Κοίμηση της Θεομήτορος.

Οι Απόστολοι που παρίστανται στο γεγονός διακατέχονται από βαθιά θλίψη, που φαίνεται έκδηλη στα πρόσωπά τους. Βλέπουμε τον Πέτρο, ο οποίος κρατάει Θυμιατό και Θυμιάζει το κεφάλι της Θεοτόκου, ενώ ο Παύλος σκύβει και Ασπάζεται τα πόδια της μαζί με τον Ιωάννη το Θεολόγο.

Πίσω από τους Αποστόλους διακρίνονται τρεις Ιεράρχες με ανοιχτά βιβλία (συνήθως).

Πρόκειται για τους τρείς Ιεράρχες που παραβρέθηκαν στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Ο Άγιος Ιερόθεος, Επίσκοπος Αθηνών,

ο Αγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης και ο

Αγιος Τιμόθεος. 

Στο πίσω μέρος κι αριστερά της σύνθεσης στέκουν κάποιες γυναίκες. Οι γυναίκες μαζί με τους

Αποστόλους και τους Ιεράρχες απεικονίζουν το σύνολο της Εκκλησίας, 

η οποία είναι παρούσα κατά την Κοίμηση.  

Τη σύνθεση κλείνουν στο βάθος, πίσω από τις ομάδες των μαθητών, δύο συμβατικά αρχαιόπρεπα κτήρια. 

Ανάμεσα σ’ αυτά διαβάζεται η επιγραφή:

"Η ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ". 

Σε μερικές Εικόνες Εικονίζονται στον ουρανό σύννεφα, που μετέφεραν τους Αποστόλους στην

Ιερουσαλήμ.  

Σε πολλές Εικόνες από τον 12ο αιώνα και μετά Εικονογραφείται ο Εβραίος Ιεφονίας, στο κέντρο στην κάτω μεριά της σύνθεσης, ο οποίος προσπάθησε να βεβηλώσει το νεκρικό κρεβάτι και να  ''γκρεμίσει'' το σώμα της Θεοτόκου. Ένας Άγγελος του κόβει τα χέρια, προκειμένου να τον εμποδίσει να το κάνει πράξη. Σε ορισμένες Εικόνες εικονογραφούνται τα κομμένα χέρια του Ιεφονία πάνω στο νεκρικό κρεβάτι.

Πηγές:

 α) Από το βιβλίο «Ο Μυστικός Κόσμος των Βυζαντινών Εικόνων» Χρήστου Γ. Γκότση,Εκδ. Αποστολική Διακονία,

 β) Παρατηρήσεις του Φώτη Κόντογλου.

Μιχάλης Αντωνιάδης